کاهش مصرف آب در تولید ذوب آهن اصفهان-استعلام قیمت فولاد-فروش فولاد آلیاژی
کاهش مصرف آب
مدیریت مصرف آب در ذوبآهن اصفهان؛ از چالشهای کمآبی تا پیشگامی در بهینهسازی مصرف
چکیده
صنعت فولاد بهعنوان یکی از ارکان اصلی توسعه صنعتی، همواره با چالش تأمین آب پایدار مواجه بوده است. در این میان، شرکت سهامی ذوبآهن اصفهان بهعنوان بنیانگذار تولید فولاد در ایران و یکی از بزرگترین مجتمعهای صنعتی کشور. طی سالهای اخیر با اجرای پروژههای گستردهای در زمینه کاهش مصرف آب، بازچرخانی و جایگزینی منابع آبی. گامهای مؤثری در جهت مدیریت پایدار منابع آب برداشته است.
بر اساس آخرین گزارشها، مصرف آب در ذوبآهن اصفهان به ازای هر تن فولاد. از حدود ۹ مترمکعب در ۲۰ سال پیش به ۳.۵ مترمکعب کاهش یافت. و این شرکت موفق گردید۵۰ درصد از مصرف آب خود را کاهش دهد. پروژههای کلیدی از جمله احداث تصفیهخانه پیشرفته پساب با ظرفیت ۸۵۰ مترمکعب در ساعت، انتقال پساب شهرهای فولادشهر، زرینشهر و ۱۱ روستای فلاورجان. بهینهسازی و جایگزینی برجهای خنککننده هیبریدی و کاهش تلفات شبکههای آب، همگی در راستای تحقق هدف استراتژیک این شرکت. برای کاهش وابستگی به آب رودخانه زایندهرود و تأمین آب پایدار از منابع جایگزین طراحی و اجرا شدهاند.
این مقاله با استناد به منابع معتبر داخلی و گزارشهای منتشرشده، به بررسی جامع اقدامات، دستاوردها و چشمانداز مدیریت مصرف آب در ذوبآهن اصفهان میپردازد.
کلیدواژهها: ذوبآهن اصفهان، مدیریت مصرف آب، پساب، تصفیهخانه، برج خنککننده هیبریدی، زایندهرود
۱. مقدمه
صنعت فولاد بهعنوان یکی از صنایع استراتژیک و آببر، همواره با چالش تأمین آب پایدار مواجه بوده است. در ایران که با بحران کمآبی و خشکسالیهای پیدرپی روبرو است، این چالش ابعاد جدیتری پیدا کرده است. استان اصفهان بهعنوان یکی از قطبهای اصلی صنعت فولاد کشور، در سالهای اخیر با کاهش شدید سطح آب زایندهرود. و افت منابع آب زیرزمینی مواجه بوده است. بر اساس آمارها، استان اصفهان سالانه با یک میلیارد مترمکعب کمبود مصرف آب روبروست. و سطح آب سد زایندهرود در برخی مقاطع به کمتر از ۱۰ درصد ظرفیت اسمی خود رسیده است.
در این شرایط، شرکت سهامی ذوبآهن اصفهان بهعنوان بزرگترین تولیدکننده مقاطع فولادی در ایران و خاورمیانه. با رویکردی آیندهنگرانه و مسئولیتپذیری اجتماعی. برنامههای گستردهای را برای کاهش مصرف آب، بهینهسازی فرآیندها و جایگزینی منابع آبی در دستور کار قرار داده است.
بر اساس گزارشهای منتشرشده، سهم صنعت از کل مصرف آب کشور حدود ۳ تا ۴ درصد است. و سهم ذوبآهن اصفهان از منابع آبی استان کمتر از ۲ درصد میباشد. با این حال، این شرکت با درک شرایط بحرانی آب در استان. برنامههای بلندمدتی را برای کاهش وابستگی به آب زایندهرود طراحی و اجرا کرده است. مصرف آب در ذوبآهن اصفهان طی ۱۰ سال گذشته ۵۰ درصد کاهش یافته است. و این شرکت موفق شده با وجود افزایش تولید، برداشت آب از رودخانه را به میزان قابلتوجهی کاهش دهد.
هدف از نگارش این مقاله، ارائه یک بررسی جامع از اقدامات، دستاوردها و چشمانداز مدیریت مصرف آب در ذوبآهن اصفهان است.
۲. استراتژی کلان مدیریت مصرف آب
استراتژی ذوبآهن اصفهان در زمینه مدیریت مصرف آب بر سه محور اصلی استوار است:
۲.۱. کاهش مصرف آب در فرآیند تولید
نخستین و مهمترین محور، کاهش مصرف آب به ازای هر تن محصول تولیدی است. ذوبآهن اصفهان با اجرای پروژههای متعدد بهینهسازی، موفق شده است. مصرف آب را به ازای هر تن فولاد از حدود ۹ مترمکعب در ۲۰ سال پیش به ۳.۵ مترمکعب در سالهای اخیر کاهش دهد. این کاهش چشمگیر، نتیجه اجرای پروژههای متعدد از جمله:
- بهینهسازی و جایگزینی برجهای خنککننده با برجهای هیبریدی
- بازچرخانی آب در سیکلهای گردشی
- کاهش تلفات شبکههای آب صنعتی و آشامیدنی
- استفاده از پساب بهجای آب شیرین
مدیرعامل ذوبآهن اصفهان در این زمینه تأکید دارد که در پروژههای توسعهای این شرکت که برای افزایش ظرفیت تولید انجام میشود. صرفهجویی و مدیریت مصرف آب لحاظ میشود و به همین دلیل است که با وجود افزایش تولید، مصرف آب از رودخانه کمتر شده است.
۲.۲. جایگزینی منابع آبی با پساب
دومین محور استراتژیک، جایگزینی آب شیرین با پساب تصفیهشده است. ذوبآهن اصفهان با انعقاد قراردادهای متعدد با شرکت آب و فاضلاب استان و شهرداریهای منطقه. موفق به تأمین بخش قابلتوجهی از آب مورد نیاز خود از طریق پساب شهرهای زرینشهر، فولادشهر، ایمانشهر و ۱۱ روستای فلاورجان شده است.
بر اساس برنامهریزیهای انجامشده، با اتمام پروژههای پساب، حدود ۳۵ درصد از آب مصرفی ذوبآهن از طریق پساب تأمین خواهد شد. و در ادامه با اجرای پروژههای تکمیلی، نیاز این شرکت به آب رودخانه بهطور کامل مرتفع خواهد گردید.
۲.۳. بازچرخانی و تصفیه آب
سومین محور، بازچرخانی و تصفیه آب در سیکلهای گردشی است. ذوبآهن اصفهان با احداث تصفیهخانههای پیشرفته، قصد دارد آب مصرفی را پس از تصفیه، مجدداً به چرخه تولید بازگرداند. تصفیهخانه پساب ذوبآهن با ظرفیت ورودی ۸۵۰ مترمکعب در ساعت، یکی از مدرنترین تصفیهخانههای پساب در کشور محسوب میشود.
۳. پروژههای کلیدی مدیریت مصرف آب
۳.۱. احداث تصفیهخانه پیشرفته پساب
یکی از مهمترین پروژههای ذوبآهن اصفهان در حوزه مدیریت آب، احداث تصفیهخانه پساب با همکاری گروه مپنا است. این پروژه که در قالب قرارداد BOT (ساخت، بهرهبرداری و واگذاری) منعقد شده است， شامل مراحل زیر میباشد:
- تصفیه پساب شهری و صنعتی برای تولید آب دِمین (Demineralized Water) مورد نیاز نیروگاه و صنایع
- ظرفیت ورودی ۸۵۰ مترمکعب در ساعت (شامل ۵۵۰ مترمکعب پساب بهداشتی و ۳۰۰ مترمکعب پساب صنعتی)
- پیشرفت فیزیکی ۸۰ درصدی تا تیرماه ۱۴۰۲
- مساحت تقریبی ۵ هکتار در بخش شرقی کارخانه
- استفاده از پیشرفتهترین تکنولوژی روز و تجهیزات مدرن
هدف این تصفیهخانه، تولید آب دِمین برای مصارف نیروگاهی و صنعتی با ناخالصی بسیار پایین (در حد صفر) است. که از پسابهای بهداشتی و صنعتی تولید میشود. این پروژه علاوه بر تأمین آب پایدار برای خط تولید، به کاهش برداشت آب از زایندهرود نیز کمک شایانی خواهد کرد.
مدیرعامل ذوبآهن اصفهان در بازدید از این پروژه، آن را یکی از پروژههای کلیدی در راستای تصفیه پساب شهرهای مجاور. و بهرهگیری از آن در خط تولید دانسته است.
۳.۲. انتقال پساب شهرها و روستاها
ذوبآهن اصفهان با انعقاد قراردادهای متعدد، موفق به تأمین حقآبه از منابع زیر شده است:
| منبع پساب | ظرفیت | وضعیت |
|---|---|---|
| زرینشهر | ۶۰ لیتر بر ثانیه | در حال بهرهبرداری |
| فولادشهر و ایمانشهر | بخشی از ۳۵۰ لیتر بر ثانیه | قرارداد بیع متقابل با آبفا |
| ۱۱ روستای فلاورجان | بخشی از ۳۵۰ لیتر بر ثانیه | قرارداد جمعآوری و انتقال |
بر اساس برنامهریزیها، با تکمیل خطوط انتقال ورودی و خروجی و تصفیهخانه، کلیه پسابهای خریداریشده به چرخه تولید وارد خواهند شد. این پروژه عدم وابستگی به منابع آبی زایندهرود را بهعنوان یک منبع آب پایدار برای خط تولید ذوبآهن اصفهان فراهم میآورد.
۳.۳. بهینهسازی برجهای خنککننده
بیشترین مصرف آب در صنعت فولاد مربوط به خنککاری فولاد و تجهیزات است. ذوبآهن اصفهان با بهینهسازی و جایگزینی برجهای خنککننده، گام مهمی در کاهش مصرف آب برداشته است:
- تمامی برجهای خنککننده ذوبآهن تا چند سال پیش همگی از نوع تر (Wet) بودند که بیشترین تبخیر آب را داشتند
- با بهینهسازی و تبدیل تعدادی از آنها به برجهای هیبریدی، تبخیر آب تا ۳۰ درصد کاهش یافته است
- برجهای هیبریدی نصبشده از نسل جدید با قابلیت داشتن مکانیزم تقطیرکننده یا کندانسهگیر و الیمیناتور (رطوبتگیر) هستند
۳.۴. کاهش تلفات شبکههای آب
یکی دیگر از اقدامات مؤثر ذوبآهن، کاهش تلفات شبکههای آب است:
- توزیع شبکههای آب صنعتی شرکت بیشتر در تونل اجرا شده که تلفات آن صفر و قابل بازدید است
- شبکههای آب آشامیدنی کارخانه حدود ۲۵ کیلومتر خط لوله است که بهمرور بازسازی شده. و تلفات آن زیر ۵ درصد و از حد استاندارد پایینتر است
۳.۵. مدیریت فضای سبز
ذوبآهن اصفهان در زمینه مدیریت فضای سبز نیز اقدامات قابلتوجهی انجام داده است:
- ۸۵ درصد فضای سبز کارخانه بهصورت دیم است
- ۱۵ درصد باقیمانده بهصورت قطرهای با پساب آبیاری میشود
- جایگزینی گونههای سازگار با آب کم در فضای سبز
۴. دستاوردها و نتایج
اقدامات گسترده ذوبآهن اصفهان در حوزه مدیریت مصرف آب، دستاوردهای قابلتوجهی به همراه داشته است:
۴.۱. کاهش چشمگیر مصرف آب به ازای هر تن فولاد
مهمترین دستاورد، کاهش چشمگیر مصرف آب به ازای هر تن فولاد است:
- ۲۰ سال پیش: حدود ۹ مترمکعب آب به ازای هر تن فولاد
- سال گذشته: حدود ۵ مترمکعب
- برنامه سال جاری: کاهش به ۳.۵ مترمکعب
این کاهش نشاندهنده پیشرفت قابلتوجه در بهینهسازی فرآیندهای تولید و مدیریت مصرف آب است.
۴.۲. کاهش ۵۰ درصدی مصرف آب
بر اساس گزارشهای منتشرشده، مصرف آب در ذوبآهن اصفهان طی ۱۰ سال گذشته ۵۰ درصد کاهش یافته است. این کاهش با وجود افزایش تولید در این شرکت محقق شده است و نشاندهنده افزایش بهرهوری آب در این مجتمع عظیم صنعتی میباشد.
۴.۳. کاهش برداشت آب از زایندهرود
یکی از اهداف استراتژیک ذوبآهن، کاهش وابستگی به آب زایندهرود است. با اجرای پروژههای جایگزینی آب، این شرکت موفق شده است برداشت آب از رودخانه را به میزان قابلتوجهی کاهش دهد. بر اساس برنامهریزیها، با تکمیل پروژههای پساب، نیاز ذوبآهن به آب رودخانه بهطور کامل مرتفع خواهد شد.
۴.۴. سرمایهگذاری قابلتوجه
ذوبآهن اصفهان تاکنون بیش از ۲ هزار میلیارد تومان برای کاهش و بهینهسازی مصرف آب هزینه کرده است. این سرمایهگذاری نشاندهنده عزم جدی این شرکت برای مدیریت پایدار منابع آب است.
۵. چالشها و چشمانداز
۵.۱. چالش کمآبی در استان اصفهان
با وجود دستاوردهای قابلتوجه، چالش کمآبی در استان اصفهان همچنان پابرجا است. تغییر اقلیم، کاهش بارندگی و مدیریت نامناسب منابع آب، تهدیدی جدی برای تأمین آب پایدار صنایع به شمار میرود. ذوبآهن اصفهان با آیندهنگری و برنامهریزی بلندمدت، در تلاش است تا وابستگی خود به منابع آبی زایندهرود را به صفر برساند.
۵.۲. پروژههای آینده
بر اساس برنامههای اعلامشده، ذوبآهن اصفهان پروژههای زیر را در دستور کار دارد:
- تکمیل تصفیهخانه پساب و بهرهبرداری از آن در سال جاری
- تکمیل خطوط انتقال پساب شهرهای فولادشهر، زرینشهر و روستاهای فلاورجان
- تبدیل برجهای حرارتی به برجهای خشک برای تولید برق
- استفاده از تکنولوژیهای نوین برای کاهش مصرف آب در تولید آهن اسفنجی
۵.۳. مشارکت در پروژه ملی انتقال آب
ذوبآهن اصفهان در پروژه ملی انتقال آب از خلیجفارس و دریای عمان به فلات مرکزی نیز مشارکت فعال دارد. این پروژه با هدف تأمین آب پایدار برای صنایع و کاهش برداشت از منابع آب داخلی طراحی گردید. و میتواند نقش مؤثری در تأمین آب مورد نیاز صنعت فولاد ایفا کند.
مدیرعامل ذوبآهن اصفهان در این زمینه تأکید دارد که این مجتمع عظیم صنعتی با دوراندیشی تمام در این کلانپروژه ملی مشارکت فعال دارد. و تولید ۴۵ درصدی محصولات ارزشافزا در سال جدید را بهعنوان استراتژی کلیدی خود قرار داده است.
۶. نتیجهگیری
مدیریت مصرف آب در ذوبآهن اصفهان، نمونهای موفق از تلفیق مسئولیتپذیری اجتماعی، آیندهنگری استراتژیک و اجرای پروژههای زیرساختی در یک مجتمع عظیم صنعتی است.
نخست، ذوبآهن اصفهان با اجرای پروژههای گسترده بهینهسازی. موفق شده است مصرف آب به ازای هر تن فولاد را از حدود ۹ مترمکعب در ۲۰ سال پیش به ۳.۵ مترمکعب کاهش دهد. و ۵۰ درصد از مصرف آب خود را کاهش دهد.
دوم، این شرکت با انعقاد قراردادهای متعدد برای انتقال پساب شهرهای فولادشهر، زرینشهر، ایمانشهر و ۱۱ روستای فلاورجان. گامهای مؤثری در جهت جایگزینی منابع آبی پایدار و کاهش وابستگی به آب زایندهرود برداشته است.
سوم، احداث تصفیهخانه پیشرفته پساب با ظرفیت ۸۵۰ مترمکعب در ساعت و پیشرفت فیزیکی ۸۰ درصدی. یکی از مدرنترین پروژههای تصفیه پساب در کشور محسوب میشود. و با بهرهبرداری از آن، بخش قابلتوجهی از آب مورد نیاز شرکت از طریق بازچرخانی تأمین خواهد شد.
چهارم، بهینهسازی و جایگزینی برجهای خنککننده با برجهای هیبریدی، کاهش تلفات شبکههای آب به زیر ۵ درصد و مدیریت فضای سبز. با استفاده از پساب و گونههای سازگار با آب کم، از دیگر اقدامات مؤثر این شرکت در حوزه مدیریت مصرف آب است.
پنجم، سرمایهگذاری بیش از ۲ هزار میلیارد تومانی ذوبآهن در حوزه آب، نشاندهنده عزم جدی این شرکت برای مدیریت پایدار منابع آب است.
ششم، با وجود دستاوردهای قابلتوجه، چالش کمآبی در استان اصفهان همچنان پابرجاست. و ذوبآهن با مشارکت در پروژه ملی انتقال آب از خلیجفارس و دریای عمان و تکمیل پروژههای پساب. در تلاش است تا نیاز خود به آب رودخانه را بهطور کامل مرتفع کند.
هفتم، تجربه موفق ذوبآهن اصفهان در مدیریت مصرف آب، الگویی ارزشمند برای سایر صنایع آببر کشور محسوب میشود. و نشان میدهد که با برنامهریزی دقیق، سرمایهگذاری هدفمند و استفاده از فناوریهای نوین، میتوان ضمن افزایش تولید، مصرف آب را بهطور چشمگیری کاهش داد. و گامی مؤثر در جهت توسعه پایدار صنعت فولاد کشور برداشت.
منابع و مآخذ
دنیای معدن. بهینهسازی تجهیزات در مصرف آب صرفهجویی شود. ۲۹ اردیبهشت ۱۴۰۰. [متن مرجع برای شناسایی اقدامات اولیه ذوبآهن در حوزه مدیریت مصرف آب]
شرق. ذوبآهن اصفهان در مسیر کاهش برداشت آب از زایندهرود. ۱۷ دی ۱۴۰۳. Available at: https://www.sharghdaily.com. [مشارکت ذوبآهن در پروژه انتقال آب، کمبود یک میلیارد مترمکعبی آب در استان اصفهان]
ایراسین. رفع نیاز ذوبآهن اصفهان به آب رودخانه تا چند سال آینده. ۷ شهریور ۱۴۰۱. Available at: https://www.irasin.ir. [خرید پساب شهرها و روستاها، قرارداد با مپنا، وابستگی به زایندهرود]
دنیای اقتصاد. آیندهنگری آبی در ذوب آهن اصفهان. ۲۰ تیر ۱۴۰۲. Available at: https://donya-e-eqtesad.com. [پیشرفت ۸۰ درصدی تصفیهخانه، مشارکت در پروژه انتقال آب]
دنیای اقتصاد. بازدید مدیرعامل ذوب آهن اصفهان از پروژه توسعه تصفیه خانه فاضلاب فولادشهر. ۱۲ خرداد ۱۴۰۳. Available at: https://donya-e-eqtesad.com. [مشارکت ذوبآهن در توسعه تصفیهخانه فولادشهر]
ایراسین. پیشرفت ۸۰ درصدی پروژه تصفیهخانه پساب ذوب آهن اصفهان. ۱۴ تیر ۱۴۰۲. Available at: https://www.irasin.ir. [جزئیات فنی تصفیهخانه، ظرفیت ۸۵۰ مترمکعب در ساعت]
جوانآنلاین. تجهیزات برجهای خنککننده هیبریدی در ذوب آهن اصفهان نصب شد. ۲۶ خرداد ۱۴۰۰. Available at: https://www.javanonline.ir. [نصب برجهای هیبریدی با مکانیزم کندانسهگیر]
خبرگزاری صدا و سیما. سهم ذوب آهن اصفهان از منابع آبی استان کمتر از دو درصد. ۲۳ آبان ۱۴۰۱. Available at: https://www.iribnews.ir. [سهم صنعت از مصرف آب کشور ۳-۴ درصد]