حرکت در مسیر نو آوری: تجربه صنعت فولاد ایران

حرکت در مسیر نو آوری: تجربه صنعت فولاد ایران در یادگیری فناورانه با استفاده از چارچوب پنجره های فرصت

حرکت در مسیر نو آوری

یاد گیری فناورانه و حرکت به سمت نوآوری در صنایع مختلف. بر محوریت نقش شرکت ها و کسب دانش از منابع خارجی تأکید دارد. صنعت فولاد کشور نیز با توجه به فعالیت شرکت های بزرگ از یک سو و همکاری های بلند مدت تاریخی. با شرکت های خارجی از سوی دیگر، می تواند مورد مناسبی برای مطالعه در این حوزه باشد.

برخی از موقعیت های این صنعت نظیر پایداری در دوران تحریم، دومین منبع درآمد صادراتی کشور. در محصولات غیر نفتی و برخی از موفقیت های اخیر نوآورانه به ویژه در ثبت برند فناوری پرد،. نشان می دهد تلاش های یادگیری در این صنعت تا حدودی موفق بوده است.

این پژوهش که به بررسی فرآیندهای یادگیری و خروجی های صنایع فولاد کشور. در دوران بعد از انقلاب پرداخته است، با استفاده از رویکرد کیفی و روش مطالعه موردی،. مسیر توسعه توانمندی فناورانه در این صنعت را تحلیل نموده است. برای این منظور تعداد 18 مصاحبه با سیاستگذاران، دانشگاهیان،. شرکت های فنی و مهندسی و متخصصین شرکت های بزرگ تولید کننده فولاد. انجام و با تحلیل محتوای آنها و استفاده از چارچوب. پنجره های فرصت مسیر حرکت. به سمت نوآوری در این صنعت تشریح شد.

نتایج نشان می دهد در پنجره های نهادی، نوع قراردادهای منعقد شده. و اجرای آنها و همچنین اجرای قانون حداکثر از مواردی بوده است که یادگیری فناوری را تسهیل نموده است. در بعد پنجره های فرصت فناوری نیز ظهور فناوری میدرکس و تسلط شرکت های فنی – مهندسی. بر آن مهمترین پنجره فرصت در نوآوری این صنعت بوده ولی از فرصت تقاضا در این صنعت. برای توسعه توانمندی فناورانه استفاده بهینه نشده است.

بیشتر مطالعات انجام شده در زمینه یادگیری در کشورهای توسعه یافته. بر چگونگی نوسازی توانمنندی های نوآورانه موجود کشورها متمرکز است. و این برای جدید الورودها، که در دوره آغاز فعالیت خود از توامندی های فناورانه ابتدایی بی بهره اند،. نمی تواند مثمر ثمر باشد، این کشورها برای برخورداری از توان رقابتی و هم پایی فناورانه باید. استراتژی های مدون یادگیری فناورانه را، که یک فرآیندی خودکار نخواهد بود. مد نظر قرار دهند (Figueiredo, 2017 ؛ Tang, 2018). بنابراین ارتقای توانمندی های فناورانه از طریق ساز و کارهای یادگیری،. به تلاشی هدفمند و بلند مدت نیاز دارد که ماهیت ضمنی فناوری ها. و اینکه فناوری ها به آسانی قابل انتقال و تقلید نیستند.

اهمیت این تلاشهای برنامه ریزی شده را دو چندان می کند Lee.2004. در پیشینه این موضوع، کشورهای کمتر توسعه یافته و در حال توسعه. به عنوان دریافت کنندگان فناوری های قدیمی و بالغ از کشورهای کمتر توسعه یافته. و در حال توسعه بعنوان دریافت کنندگان فناوری های قدیمی و بالغ از کشورهای صنعتی در نظر گرفته شده اند. برای به چالش کشیدن این پارادایم در اینگونه کشورها. در دهه 1960 و 1970 و به ویژه بعد از ظهور ژاپن به عنوان قدرت اصلی فناوری،. فعالیت فناورانه ژاپن بیش از پیش اهمیت یافت (Ray & Bhaduri, 2001). جابجایی رهبران صنعتی و هم پایی فناورانه شرکت های مختلف. به ویژه ژاپنی ها و سپس کره ای ها نیز بیشتر مبتنی بر همین فعالیت های فناورانه. و استفاده از پنجره های فرصت مختلف ایجاد شده در محیط کسب و کار بوده است (Lee & Malerba, 2017 ).

برای استفاده از این پنجره های فرصت، تعادل بین نورآوری های تدریجی. و ریشه ای برای رقابت پذیری حال و آینده شرکت ها ضروری است (Andriopoulos & Marianne, 2009). با توجه به اینکه هر دو نوع نورآوری های فناورانه فوق الذکر از مخزن منابع مشترکی استفاده می کنند. چالش پیش روی سازمانها علاوه بر اینجاد تعادل بین هر دو نوع نوآوری،. اهرمی کردن توانمندیهای شرکت به سمتی است. که آنها را قادر سازد در هر دو نوع فعالیت به طور همزمان. و موفقیت آمیز حضور داشته باشند (Kim & Huh, 2014 ).

و در دام موفقیت و یا دام شکست قرار نگیرند (March, 1991). یک فناوری بنیان برافکن جدید مبتنی بر نورآوری ریشه ای،. فرصتی است که جدید الورودها بتوانند موقعیت از دست رفته را جبران کرده. و از طریق جهش در مسیر به تأمین کنندگان فناوری برسند (Perez & Soete,1988).

صاحبان فناوری با قابلیت ها و سرمایه گذاری های مرتبط با تکنولوژی قدیمی،. به راحتی به دام موفقیت خواهند افتاد آنها معمولاً سرمایه گذاری بلند مدت و کلان برای تولید داشته. و در نتیجه تمایل یا انعطاف بالایی در درک فناوری های نوظهور که معمولاً عدم اطمینان بالایی داشته. و ممکن است توانایی های موجود را از بین ببرد، ندارند Christensen, 2000.

این موضوعات نشان از اهمیت بالای استفاده از پنجره های فرصت در ارتقای توانمندی فناورانه دارد. اما در پیشینه پژوهش واکاوی یادگیری فناورانه از طریق این پنجره ها تقریباً مغفول مانده است (صدری و همکاران 1397). از مطالب گفته شده میتوان اینگونه نتیجه گیری نمود که شرکت ها و کشورهای تازه وارد. برای یادگیری فناورانه به عنوان عامل اصلی توسعه، هم می بایست استراتژی مشخص داشته باشند. و همچنین به طور همزمان بر ایجاد نوآوری های تدریجی و توسعه فناوری های جدید و به روز متمرکز گردند،. تا بتوانند مسیر تقلید تا نوآوری را به طور اثر بخش طی نموده. و هم پایی فناورانه با پیشگامان داشته باشند.

صنعت فولاد کشور همواره توانسته است چه در زمان های تحریم و چه در غیر آن. ظرفیت تولید و صادرات مناسبی داشته باشد. که این نشان از ارتقای توانمندی فناورانه آن است. بررسی این صنعت نشان از آن دارد که شرکت های بزرگ فولاد سازی کشور توانسته اند،. هم پایی فناورانه داشته و علاوه بر تسلط کامل بر تعمیر،. نگهداری و بهبودهای جزئی در فرآیندهای تولید و طراحی – مهندسی، نو آوری های ویژه ای. به ویژه در فناوری های احیای مستقیم داشته باشند. تا جایی که توانسته اند فناوری جدیدی با نام Persian Reduction (PERED به ثبت جهانی رسانده و عملیاتی نمایند.

بنابراین واکاوی تجربه این صنعت در چگونگی حرکت از مسیر تقلید تا نوآوری می تواند. نکات آموزنده ای برای سایر صنایع مشابه در کشور داشته باشد. از طرف دیگر با توجه به مطالعات نگارندگان، مباحث نوآوری و یادگیری فناورانه در کشور. بیشتر معطوف به طیف وسیعی از محصولات فناوری بالا شده و صنایع فلزی و تجربیات آنها علی رغم سهم بالا. در تولید ناخالص داخلی کشور، تا حدودی مغفول مانده است.

حرکت در مسیر نو آوری

بر اساس این پروژه سعی خواهد شد تا مسیر توسعه توانمندی فناورانه در صنعت فولاد کشور. که با مصادیقی نظیر از تقلید تا نوآوری ( Ding et al, 2011; Kale & Little, 2007; Xie & White, 2006)و هم پایی فناورانه (Lee & Malerba, 2017). و نظام توسعه فناوری بخشی Malerba, 2014- قرابت نزدیکی دارد، تبیین نماید. برای این منظور چارچوب پنجره های فرصت به عنوان یکی از چارچوب های جامع تحلیل توسعه صنعت، انتخاب شده است. این چارچوب در تبیین فرآیند هم پایی در صنایع مختلف مورد استفاده قرار گرفته است. و از آنجا که این فرآیند در شرکت ها و کشورهای متأخر با استراتژی های یادگیری فناورانه قرابت معناداری دارد،. لذا در این پژوهش تبیین پنجره های فرصت یادگیری فناورانه مورد توجه محقق بوده است. در این راستا محقق در پی یافتن پاسخ به سه سؤال اساسی ذیل بوده است.:

1- آیا سیاست هایی که به صورت بالقوه و بالفعل. برای ارتقای توانمندی فناورانه صنعت فولاد بکار گرفته شده اند، مؤثر بوه اند؟

2- تقاضای داخلی و خارجی برای محصولات ساخت داخل فولاد توانسته است نقش اصلی خود را ایفا نماید؟

3- فرصت های توسعه فناوری در طول تاریخ توسعه صنعت فولاد در ایران. چگونه در ارتقای توان فنی و مهندسی شرکت های داخلی تأثیر گذاشته اند.

در ادامه پس از بررسی ادبیات پژوهش، روش مورد استفاده در این پژوهش تبیین شده. و در نهایت یافته های پژوهش و بحث و نتیجه گیری پایان بخش این مقاله خواهد بود.

مبانی نظری و پیشینه پژوهش

توجه به تفاوت های ماهوی صنایع مختلف و سبک های نوآوری متفاوت مژثر برای آنها،. سبب شده است تا محققین مختلف به تقسیم بندی سازو کارهای یادگیری اثربخش بپردازند. جوزف شومپیتر در مطالعات خود بر روی توسعه اقتصادی،. به طور واضحی اهمیت تفاوت های بین بخشی در زمینه فرآیند نوآوری را تصدیق می کند. شومپیتر بین صنایعی که دیگران آن را سبک های نوع یک نوع دو نامیده اند تمایز قائل شد.

ویژگی اصلی سبک نوع یک، تخریب خلاق است ( Schumpeter, 1911) که در آن،. کارآفرینان و شرکت های جدید و تازه کار، نقشی کلیدی در فعالیت های نوآورانه دارند. سبک های نوع دو ( Schumpeter, 1942 )، با پیشرفت های فناورانه تجمعی شناخته می شوند. در این سبک ها شرکت های بزرگ مسلط در بازار دارای برتری هستند (انباشت خلاق). مکانیزم های یادگیری فناورانه در هر صنعت متفاوت است. بااین وجود برای یادگیری فناورانه در این سطح فرآیندهای مشابهی پیشنهاد شده است. که با یادگیری تقلیدی آغاز شده و به تحقیق و توسعه نوآورانه خواهد رسید (Figueiredo, 2017; Kale & Little, 2007).

حرکت در مسیر نو آوری

در جهت تبیین این تفاوت ها دانشمندان رویکردهای متفاوتی داشته اند. مهمترین این رویکردها مربوط به مطالعات پویت (1984) است. که تقسیم بندی او همچنان مورد توجه محققین مختلف قرار دارد و حتی می توان. این تقسیم بندی را با فازهای توسعه سرمایه داری منطبق نمود(Archibugi, 2017 ). آرچی بوگی 2017 علاوه بر تأکید بر اهمیت و کاربرد تکسونومی پویت. بعد از گذشت نزدیک به سه دهه از ارائه آن، تناظر دوره های توسعه نظام سرمایه داری را. با این طبقه بندی نشان داده است.

بر این اساس در صنعتی نظیر فولاد که در پارادایم فنی و اقتصادی. دوره دوم یعنی نیروی بخار و راه آهن شکل گرفت،. منبع اصلی انباشت توانمندی فناورانه، سرمایه انسانی و کاربران متخصص بوده و مهمترین مکانیزم اصلی یادگیری. و انتقال فناوری نیز مهندسی معکوس و یادگیری از طریق تعامل با کاربران پیشرفته بوده است. بر این اساس می توان اینگونه نتیجه گیری نمود که صنعت فولاد با تمامی پیچیدگی های خود،. صنعتی با ویژگی های انباشت خلاق بوده که مهمترین مکانیزم تغییرات فناورانه. در آن نیز یادگیری از طریق تعامل و کپی برداری بوده است.

حرکت در مسیر نو آوری

از طرف دیگر بر اساس مطالعات محققین، به نظر می رسد رژیم فناورانه،. پنجره های فرصت و نظام نوآوری بخشی،. مهمترین چارچوب هایی هستند که میتوان در تحلیل یادگیری فناورانه در سطح صنعت مختلفی ارائه شده اند. مفهوم رژیم فناورانه برای اولین بار توسط نلسون و وینتر 1982. و به عنوان یک چارچوب نظری جهت تفسیر انواع فرآیندهای نوآورانه ای مطرح گردید. که در میان بخش های مختلف فناوری مشاهده می گردند Breschi, et al, 2000; Malerba & Orsenigo, Park & Lee, 2006 1996.

با توجه به اینکه رژیم فناورانه معمولاً با شاخص های کمی نظیر توسعه پتنت،. تعداد مقالات و مواردی از این دست اندازه گیری می شود،. به دلیل عدم دسترسی به این اطلاعات در ایران، نمی توان در این پژوهش از آن استفاده نمود. از طرف دیگر با توجه به مفهوم پنجره های فرصت که بر اساس نظر لی و مالربا 2017. مؤلفه های نظام نوآوری بخشی (Malerba & Adams, 2014) را نیز در بر دارد. و همچنین اهمیت عنصر بازار و تقاضا برای توسعه صنعت فولاد کشور،. چارچوب پنجره های فرصت برای تحلیل توسعه توانمندی های فنی این حوزه انتخاب شده است.

مفهوم پنجره فرصت را رای اولین پرز و سوئیتی 1988، برای اشاره به نقش ناشی از پارادایم های فنی اقتصادی،. در پیش افتادن تازه واردان استفاده کردند. ادبیات هم پایی کشورهای جدیدالورد،. ظهور فرآیندهای هم پایی را با شدت و تعداد پنجره های فرصت مرتبط می دانند (Guennif and Ramani, 2012). این مفهوم بیان می کند که زمان تغییر پارادایم در خط سیر فناورانه فرصت مناسبی است. برای جدیدالورودها که خود را از سایر کشورهای همرده خود جداسازند.

البته این ظرفیت بالقوه زمانی بالفعل خواهد شد که سازوکارهای یادگیری، سطح توانمندی،. سازماندهی و استراتژی مناسبی برای این کار در کشورها و شرکت ها وجود داشته باشد (Lee & Malerba, 2017). لی و مالربا (2017 :2015) مفهوم پنجره های فرصت را. با مؤلفه های تشکیل دهنده نظام های نوآوری بخشی ترکیب/مفهوم آن را گسترش داده. و سه پنجره فرست را شناسایی و معرفی کرده اند. آنها معتقدند پنجره های فناورانه (تغییر در دانش و فناوری)،. پنجره های تقاضا (تغییر در تقاضا و چرخه کسب و کار). و پنجره های نهادی (تغییر در نهادها و سیاست های عمومی) به عنوان پنجره های فرصت برای توسعه توانمندی. و رقابت پذیری بخش خاص باید در نظر گرفته شوند (صفدری و همکاران 1397). بر اساس لی و مالربا (2017:2015) می توان ابعاد این سه پنجره. و توصیف هر یک را به طور خلاصه در جدول 1 نشان داد.

حرکت در مسیر نو آوری-جدول - پنجره های فرصت و معیارهای ارزیابی هر یک (بر گرفته از لی و مالربا 2017:2015
جدول 1- پنجره های فرصت و معیارهای ارزیابی هر یک (بر گرفته از لی و مالربا 2017:2015

دانشگاه علامه طباطبایی، تهران

حرکت در مسیر نو آوری: تجربه صنعت فولاد ایران-فولاد حرارتی-فولاد گرم-فولاد ضد خوردگی-www.fooladrasuldalakan.com

حرکت در مسیر نو آوری

فولاد رسول دلاکان

با سالها تجربه ی گرانبها در زمینه ی تأمین و توزیع و عرضه انواع ورق آلیاژی – انواع فولاد آلیاژی. با اشکال مختلف تولیدی.از جمله ورق- میلگرد – تسمه – پروفیل – میلگرد با استاندارد و گواهینامه های روز دنیا در سراسر ایران فعالیت مینماید.
صنعتگر گرامی از اینکه ما را جهت خرید فولاد آلیاژی مورد نیاز خویش انتخاب می نمایید سپاسگزاریم.
ارتباط با ما: 09122136675 – 02128423820
[email protected]